Overleven

Wereldnieuws: twee verdwaalde Nieuw-Zeelandse wandelaars hebben negentien dagen overleefd in de wildernis. Ze overleefden, omdat ze water hadden gevonden en op dezelfde plek bleven. Dat is nieuws, want een wonder.

Nederlands nieuws: Er loopt hier in Brabant een wolf. Die vangt schapen, omdat die voor hem makkelijke prooien zijn. De boeren houden de schapen onder onnatuurlijke en onbeschermde omstandigheden. Het instinct van de wolf raakt in de war en hij blijft bijten. Dit is nieuws, want die stoute ‘killer’ wolf is een moordenaar, hoort hier niet en moet zo snel mogelijk weg.

Wat hebben deze twee nieuwsberichten met elkaar te maken? Het zijn twee voorbeelden van hoe ver wij van de natuur verwijderd zijn geraakt.

Mensen zijn bang voor de wolf door gebrek aan kennis, doordat geen maatregelen zijn getroffen om het vee te beschermen tegen roofdieren en omdat we controle willen hebben. Een wolf die ‘zomaar’ (werd al een paar jaar verwacht door wolvenkenners) hierheen komt en aanpassingen van ons vergt, past daar niet bij.

We kunnen niet (meer) overleven zonder internet, smartphone, supermarkt en electriciteit. Het leven met en van de natuur zijn we vergeten. Pas als we verdwalen in de wildernis wordt onze kwetsbaarheid duidelijk. De natuur is ‘dus’ iets om bang voor te zijn, want gevaarlijk. En iets dat gevaarlijk is, moet weg.

Is dat erg? Natuurlijk!

Mensen gaan niet naar het bos, omdat daar gevaarlijke dieren zouden zitten. Kinderen weten niet dat melk uit een koe komt. De meeste mensen herkennen planten en bomen niet en weten niet hoe de vogels, insecten en andere dieren heten die ze zien. Nederland heeft niet eens echte natuur, behalve de zee. En de gevaren van de zee worden soms juist onderschat. Allemaal door gebrek aan ervaring en kennis van de natuur.

Er is bij steeds meer mensen het besef dat er iets niet klopt. Het schoolsysteem, werken, anonimiteit, individualisme, materialisme, eenzaamheid, gebrek aan intuïtie en sensiviteit, de verwoesting van de natuur: het voelt niet goed. Mensen zijn zoekend en dat uit zich in de behoefte aan andere woonvormen (tiny houses, boshuisjes, yurts, campers, zelfvoorzienend wonen, meergeneratiehuizen), andere scholen (democratische scholen, buitenscholen), anders werken (duurzaam, eigen baas, eigen werktijden, lokaal, sociocratisch, thuiswerken) en anders leven (natuurlijk, eenvoudig, minimalistisch, sociaal). Initiatieven waarin de worden tegengewerkt door onze zelf opgelegde regels.

Dat wij kunnen denken is soms een nadeel. Onze intuïtie wordt erdoor onderdrukt. We denken het beter te weten dan de natuur, maar richten juist schade aan. We maken onbelangrijke zaken belangrijk, omdat we daar geluk denken te vinden (vakantie, vliegen, spullen, mode). We denken op de korte termijn en inzichten blijken later toch weer niet te kloppen.

Leren zou moeten inhouden: je intuïtie volgen, naar je gevoel luisteren, kennis en ervaring opdoen in onze wereld, je talenten ontwikkelen, doen waar je goed in bent en gelukkig van wordt, sensitief zijn, samen werken, samen delen en samen beslissen met je stam en zonder schade aan de aarde aan te richten. Alleen dan overleven mensen.

Blote voeten kind

Daar gaat ons blote voeten kind,

doet altijd wat hem zelf zint.

Onze kleinste spruit

trekt direct zijn schoenen uit.

O nee, dat is jokken,

hij had ze niet eens aangetrokken.

Blote voeten in het gras,

lopen door een modderplas,

gaan langs de waterkant,

rennen door het zand.

Wondjes, splinters, ongerief,

die neemt hij gewoon voor lief.

Warm, koud of andere waarden?

Laat hem maar lekker aarden!

(Voor S., 5 jaar)

Voorleven

Hier in de buurt zie je de plastic soep in het klein: bouwafval wordt niet opgeruimd, waait van de bouwplaatsen af en verzamelt zich in de sloten. Er zit op dit moment een meerkoet te broeden op een nest omgeven door piepschuim.

De laatste tijd ruim ik regelmatig zwerfafval op. Meestal met de hond en de kinderen erbij. Soms rapen de kinderen ook wat op, maar vaker zijn ze aan het spelen. En dat is prima.

Wel wilde mijn dochtertje (7) ook een keer met de grijper afval opruimen. Ook prima, want vanuit haar eigen intrinsieke motivatie. We hadden zo een hele zak vol en het was een leuk moeder-dochter moment met fijne gesprekjes.

Gisteren hoorde ik mijn zoon (11) tegen een buurtkind zeggen dat hij zijn blikje in de prullenbak moest gooien. En waarom. Hij deed het netjes trouwens.

Nadeel is dat we nu overal ineens afval zien. 😕

Dit is een voorbeeld van voorleven: als ouders geef je het goede voorbeeld, de kinderen nemen het over. Ik denk dat dit één van de belangrijkste peilers is in de opvoeding. Jammer genoeg werkt het voorleven met slechte gewoontes ook. Denk maar aan dit gezegde: zoals de ouden zongen, piepen de jongen. 😉

Voorleven: (voor)lezen, bewegen, natuur, duurzaamheid, opruimen, muziek, kunst en cultuur maar ook gevoelens uiten, gelijkwaardigheid, grenzen aangeven, omgaan met emoties, empathie, zorgen voor en praten met elkaar.

Weer naar school

Ik vind de nieuwsberichten over het heropenen van de scholen erg eenzijdig. Leraren, kinderen en ouders: iedereen is blij.

De risico’s worden gebagatelliseerd, zijn niet wetenschappelijk onderbouwd en de voorwaarden voor het heropenen van de scholen werden steeds soepeler.

Steeds worden de ongelijke omstandigheden van de kinderen genoemd. Onderbelicht blijft dat er tussen de scholen onderling ook grote verschillen zitten in bijvoorbeeld de hoeveelheid werk. Verder hebben veel scholen het werk aan de kinderen aangepast. Door kinderen op papier te laten werken of een tablet aan ze uit te lenen. Of door kwetsbare kinderen wel naar school te laten komen. Het hebben van een eigen kamer of eigen tablet lijkt me geen voorwaarde voor goed thuisonderwijs. Onze kinderen hebben dit ook niet, leren gaat prima aan de keukentafel en de tablet wordt gedeeld.

Tenslotte zijn er ook ouders en kinderen, waaronder wij, die deze schoolloze periode wel fijn vinden. Dit komt (bewust!) niet in beeld.

Internet

Wij leven in een gecompliceerde wereld. Per dag komt er zoveel informatie op ons af als een mens in de oertijd niet in zijn hele leven te verwerken kreeg.

Hoe reguleer je de hoeveelheid informatie die je binnenkrijgt en hoe leer je je kinderen ermee omgaan?

Check maar één keer per dag de mail, social media en het ‘nieuws’. Of volg het nieuws helemaal niet. Onze elfjarige wil bijvoorbeeld niet naar het Jeugdjournaal kijken, omdat de onderwerpen vaak zwaar zijn en hij er niks aan kan veranderen. Daar wordt hij verdrietig van.

Ben selectief in het aansluiten bij de verschillende social media netwerken, kies er één of doe er helemaal niet aan mee. Aan de andere kant moet je niet ‘onder een steen’ gaan liggen. Hou dus een beetje in de gaten wat er allemaal is, zodat je bijvoorbeeld je puber kan blijven volgen.

Vorm je mening over zaken die jij belangrijk vindt door er over na te denken, te lezen en verschillende betrouwbare bronnen (ook alternatieve) te raadplegen. Leer je kinderen waar ze die informatie kunnen vinden en dat er ook nepnieuws en -informatie is. Leer ze hoe ze het onderscheid kunnen maken.

Bespreek belangrijke onderwerpen in je gezin en laat ieder zijn of haar (onderbouwde) mening vormen. Iedereen mag zijn eigen mening hebben, je kraakt de ander niet af, je kwetst niemand. Je gezin is de veilige oefenplek. Zo leer je kinderen kritisch en onafhankelijk denken.

Leer ze hun grenzen aangeven zowel ‘in het echt’ als online.

Maak ze bewust van de invloed van reclame, mode en rages.

Hoop dat de school ook aandacht besteedt aan mediawijsheid. Helaas doen nog niet alle scholen dit, terwijl ik denk dat dit één van de belangrijkste vaardigheden van nu is.

En het belangrijkste: geef zelf het goede voorbeeld.

Schoolpauze

Is de pauze van school goed voor de kinderen?

Ik zie dat onze kinderen:

Moeilijke trucs oefenen op de trampoline, in bomen klimmen, leren skateboarden, voorlezen aan hun jongere broertje, geen buikpijn meer hebben, in het water vallen, de laptop uit elkaar halen en weer in elkaar zetten, met de rolmaat van alles opmeten, ontdekken hoe je kunt videobellen, tekenen met stoepkrijt, interesse hebben in de ontluikende natuur, zwerfvuil opruimen, de buurt verkennen en nieuwe vriendjes vinden, zich afvragen wat die zeemeeuw hier in Brabant doet, Lego bouwwerken maken, de hond knuffelen, steentjes en stokken mee naar huis slepen, hutten bouwen, Minecraft herontdekken, hun grenzen aangeven, planten en bomen herkennen, jonge eendjes tellen, geen hoofdpijn meer hebben, probleempjes oplossen, op blote voeten lopen, zelf hun haren knippen, voor pony’s zorgen, spelen in de natuur, ruzietjes beslechten, letten op de kleintjes, de hele dag buiten spelen, weer bij zichzelf komen, gelukkig zijn.

En ik zie dat wij:

Slapen tot we uitgerust zijn, niet meer met de klok leven, uitgebreid lunchen, thuis zijn. Geen gehaast, iedereen ontspannen en zichzelf. Dat moet toch eigenlijk altijd zo zijn?

Dit zie ik in ons gezin en bij onze kinderen. Onze kinderen die niet zo goed in het schoolsysteem passen en die na schooltijd en in de vakanties gewend zijn om bovenstaande dingen te doen. Buiten, in de natuur, met uitdagend speelgoed, weinig schermen en veel beweging. Die zichzelf mogen zijn, gezien, gehoord, voorgelezen en geknuffeld worden en de dingen doen vanuit hun eigen intrinsieke motivatie.

Maar bij ons is echt ook niet alles ‘koek en ei’:

Zoals onzeker werk van man en daardoor misschien binnenkort minder inkomsten, weerstand van de kinderen tegen het schoolwerk, gemis van vriendjes en sportclub en een puber die de structuur kwijt is.

Tenslotte ben ik me ervan bewust dat er gezinnen zijn waarvoor de schoolpauze niet fijn is. Waar problemen nu juist versterkt worden. Voor de kinderen uit deze gezinnen zou het fijn zijn als zij als eersten weer naar school kunnen.

Dilemma’s

Zomaar wat overdenkingen:

Door de corona maatregelen blijft het virus redelijk onder controle. Ik mis een Europese aanpak. Nu lijkt het alsof elk land of zelfs stukje land maar wat doet. Wat waarschijnlijk ook zo is.

Verder vind ik het eng in wat voor hoog tempo onze vrijheid beperkt kan worden. Wordt vrijheid dan geen wankel begrip?

Aan de andere kant denk ik juist dat de maatregelen te snel weer versoepeld gaan worden. Dit waarschijnlijk door de economische druk. Ik denk dat de lockdowns in een soort paniek besloten zijn, zonder na te denken over de duur en de gevolgen. Het lijkt langdurig te worden. Het virus is nu niet weg, als de maatregelen opgeheven worden, zal het weer toeslaan lijkt mij.

En mogen onze kinderen alsjeblieft nog thuis blijven. Want wat voor impact heeft het op hen als ze voor de poort moeten worden afgezet, voor leraren met mondkapjes, met stress over de anderhalve meter afstand, zonder mogelijkheden voor spontane sociale interacties en met kapotte handen door het wassen elk uur?

Dan is er nog de Amerikaanse president die steeds verder de weg kwijt raakt…

Failliet

Er zijn sinds de coronacrisis meer faillissementen. Logisch, maar het valt op dat de betreffende bedrijven al na een paar weken met tegenvallende omzet failliet gaan. Dat betekent dat het met deze bedrijven waarschijnlijk al langere tijd niet goed ging en de coronacrisis het laatste zetje was.

Is er meer aan de hand dan alleen de coronacrisis?

Misschien zijn deze bedrijven niet meer nodig? Hebben ze zich niet voldoende aangepast? Of maken of leveren ze spullen of diensten die niet zo noodzakelijk blijken te zijn?

Is het dan erg dat deze bedrijven omvallen?

Ik denk van niet. Omdat dit kansen zijn om te veranderen, een omslag te maken.

Van een steeds meer-meer-meer economie naar een circulaire, van wegwerp naar kwaliteit met reparatie mogelijkheden, van plastic naar afbreekbaar, van olie naar water en zon, van bezit naar delen, van kunstmatig naar natuurlijk, van ver weg naar dichtbij, van korte naar lange termijn, van individueel naar samen.

En ook: fijn, zinvol werk, waar je zelf verantwoordelijk bent, beslissingen op sociocratische basis genomen worden, waar je zo mogelijk thuis werkt, gebruik makend van de huidige communicatiemiddelen, met minder reistijd en minder stress.

En hierna?

Laat de coronacrisis zien in wat voor luchtbel we leven? En zal het onze wereld veranderen?

Vaste gegevens, zoals school, opvang, werk hebben, aanwezig zijn van voldoende medicijnen en zorg, op bezoek gaan en reizen. Het is ineens allemaal anders. Onze wereld die zo maakbaar en controleerbaar leek, is aan het instorten. De fundamenten blijken niet goed.

De sportwereld, vliegen en reizen, het is niet meer belangrijk. Sterker nog: door de globalisering kon het virus zich razendsnel verspreiden.

Met veel bedrijven (uit de ‘oude’ economie) gaat het niet goed. Ze hebben weinig reserves en komen in de problemen. Verder zien we hoeveel vervuiling ze veroorzaken nu er minder geproduceerd, verplaatst en gevlogen wordt.

Aan de andere kant blijkt dat te weinig aandacht is gegaan naar bijvoorbeeld de zorg, medische apparatuur, beschermingsmiddelen en medicijnen en dat we niet zijn voorbereid op een ramp.

Doordat veel op één plek (lees China) wordt geproduceerd, ontstaan tekorten als die fabrieken stilvallen. De innovatieve, flexibele en creatieve bedrijven (‘nieuwe’ economie) die bijvoorbeeld hun productie of dienstverlening kunnen omzetten, thuiswerkers faciliteren en scholen ondersteunen komen juist tot bloei.

Ik hoop dat er een collectief besef onstaat dat er grote veranderingen nodig zijn in onze leefwijze. Onze ongezonde verhouding met de aarde (weggooimaatschappij, vervuiling, slechte huisvesting en hygiëne op veel plaatsen, overbevolking) gaat hopelijk terug naar de natuurlijke samenwerking die er ooit was. Het huidige systeem voldoet hier niet aan.

Vroeger (deel 2)

Hoe deed mijn oma het huishouden in de jaren dertig? Hoe leefde mijn vaders gezin zonder plastic, elektrische apparaten en een bad. Hoeveel afval hadden ze?

Het staat buiten kijf dat de hygiëne en woonomstandigheden nu beter zijn dan negentig jaar geleden. Ook de was doen, is tegenwoordig een stuk makkelijker (wasmachine), net zoals het bewaren van eten (koelkast). Het huishouden was veel en zwaar werk. Verder werd er in die tijd gestookt en gekookt op hout en kolen, veel slechter voor het milieu en de gezondheid dan het gebruik van groene stroom (en groen gas).

Maar: bij de melkboer, kruidenier en bakker kon je elke gewenste hoeveelheid laten afwegen. Melk werd in je eigen kan gegoten, meel zat in papieren zakken. Bij de kruidenier zat veel in glazen potten. In het dorp van mijn vader hadden mensen hun eigen groentetuin en kippen. Ook bij de boeren kochten ze groente, fruit en eieren. Dit was onverpakt, je nam zelf kan, mandje en tas mee. (Nu: de verpakkingsloze winkel, lokaal geproduceerd eten kopen en zero waste stroming.)

Maar: tot voor kort kende iedereen de technieken om eten langer houdbaar te maken. In de herfst werd jam gemaakt en groente ingemaakt of gefermenteerd (bijvoorbeeld zuurkool) in glazen potten en in de kelder bewaard. In sommige gezinnen werd één keer per jaar een varken gekocht. Dit lieten ze slachten en alles van het beest werd gebruikt: vlees, organen, botten, vet. Ook werd vlees gepekeld en bewaard voor de winter. (Nu wordt dit opnieuw ‘ontdekt’.)

Maar: met een paar basisingrediënten maakte de generatie van mijn oma alles zelf. (Nu: koken met een paar ingrediënten, zelf brood bakken.)

Maar: schoonmaken werd gedaan met bezem, soda, azijn en groene zeep. Je waste je met een blok zeep en mijn opa deed zijn hele volwassen leven met hetzelfde scheermes. (Nu: trend naar natuurlijker schoonmaken en persoonlijke verzorging zonder milieu- en gezondheidsimpact.)

Maar: kleding en linnengoed werd versteld, doorgegeven aan broertjes of zusjes of vermaakt. Knopen werden terug aangenaaid. De stoffen waren van natuurlijke materialen als wol, katoen en linnen. (Nu: minimalistische, degelijke, tijdloze kleding garderobe bestaande uit natuurlijke (gots) gecertificeerde materialen. En kinderkleding doorgeef netwerken).

Maar: de huizen waren eenvoudig, degelijk en functioneel ingericht. Er werd niets vervangen als het nog functioneerde, gerepareerd of hergebruikt kon worden. (Nu: minimalisme stroming.)

Maar: groenafval werd meegegeven aan de schillenboer voor de dieren. Flessen werden opnieuw gevuld. (Nu: recycle, statiegeldflessen.)

Maar: kinderen gingen te voet naar school, boodschappen werden per paardenkar of bakfiets thuisbezorgd of te voet gehaald. Het werk was in de buurt en te voet of per fiets bereikbaar. Op vakantie ging niemand. Misschien een dagje naar zee of met de trein naar familie. Kinderen waren de hele zomervakantie thuis en speelden buiten. In hun vertrouwde omgeving met voldoende sociale controle. (Nu: CO2 uitstoot verminderen door minder auto te rijden en te vliegen, kamperen bij de boer, elektrische fiets voor woon-werk verkeer, fietskoeriers.)

Maar: de generatie van mijn oma en vele generaties daarvoor verspilden niets. Ook nu kunnen we beter niet verspillen: bijvoorbeeld vanwege de vervuiling van onze planeet en de oneerlijke verdeling van het voedsel waardoor veel mensen in armoede leven en honger lijden. (Nu: stop de verspilling-beweging.)

Eigenlijk niets nieuws onder de zon dus. Met een paar kleine aanpassingen ‘terug in de tijd’ kun je een groot verschil maken wat betreft de vervuiling en uitputting van de aarde. Fijn dat er steeds meer mensen mee bezig zijn. 😄